20-07-2018 11:58

Oermens 2.0 Oude genen in een nieuwe omgeving

Samenvatting recensie en cheats

Dit boek gaat over de (mis)match tussen onze oeroude genen en daaruit voortrollende gedragspatronen en de huidige snel veranderende informatiemaatschappij, voeding en leefomgeving. Een bekend thema in onder andere de voedingsleer en psychologie. Het boek begint met enkele statistieken over bevolkingsgroei en toename van welvaartsziekten als depressie, angst,obesitas en diabetes sinds de jaren ‘80. De schrijver Mikkel Hofstee komt oorspronkelijk uit de financiële sector en runt nu een organisatie genaamd Lifeguard waarbij hij medewerkers helpt veerkrachtiger, energieker en gemotiveerder te worden. Het boek begint met een aanloop waarbij het hele leven vanaf het prille ontstaan van de 1e cellen tot aan het ontstaan van ons, de homo sapiens de revu passeren. Uit het boek pik ik een selectie van interessante topics.

De ontwikkeling van het brein

Het is niet onze kracht, onze fysieke bouw, maar ons brein dat ons tot “dominerende soort” heeft gemaakt. Alhoewel dit wel een hele menselijke maat is, qua biomassa en quantiteit zijn insecten en bacteriën vele malen succesvoller. De theorie van MacLean zegt dat er een soort 3-deling is van breinen, ons reflexmatige reptielenbrein, met daarboven het emotionele zoogdierenbrein en daarboven de neocortex. In de neocortex zitten en met name in het laatst geëvolueerde deel, de prefrontale cortex zitten de meest menselijke functies. Overigens is de theorie van MacLean voor een groot deel achterhaald. “Functies” spelen zich verspreid over het gehele brein, de stam het limbische systeem en neocortex gelijktijdig af.

De invloed van hormonen op gedrag

De geslachtshormonen zorgen voor de verschillen (mag dit nog geschreven worden, excuses bij voorbaat) tussen mannen en vrouwen. Bij de mannen ligt de nadruk meer op testosteron, bij vrouwen ligt de nadruk meer op oestrogeen. Hormonen hebben ook alles met emoties te maken, emoties zijn immers immers moleculen die zich hechten aan onder andere zenuwcellen en daar de staat voor een langere tijd beïnvloeden, terwijl onze gedachten, meer samenhangen met veel sneller wisselende elektrische activiteit. Ook hebben we geen direct invloed op hormonen. De angst hormonen zijn adrenaline en cortisol. Oxytocine ook wel het knuffelhormoon speelt bij interactie tussen mensen, vooral ook bij huid op huidcontact een belangrijke rol. Het geeft een gevoel van vertrouwen en verbondenheid. Dopamine is ons motivatie hormoon en speelt ook bij verslavingen een belangrijke rol. Serotonine is een hormoon, net als oxytocine dat afhankelijk is van interactie met anderen. Serotonine speelt een rol bij stemming en ook bij de plek waar jij je begeeft in de hiërarchie van je groep. Ghreline speelt een rol bij het al dan niet voelen van verzadiging, naast leptine, ppy en insuline. Het slaaphormoon melatonine neemt toe bij duisternis, helaas hebben we tegenwoordig vaak te maken met kunstlicht.

Moderne invloeden op hormonen

Welke hormonen hebben het lastig tegenwoordig? Het schijnt dat bepaalde weekmakers in plastic mogelijk een vrouwelijk hormoon kunnen imiteren wat ten koste zou gaan van testosteron. Daarnaast missen we tegenwoordig een directe match tussen stress en het oplossen van de stressbron. Vroeger kwam er een beer achter je aan rennen en maakte je je uit de voeten. Tegenwoordig kunnen we vastlopen in een byzantijnse overheidsbureaucratie en kafkaëske algoritmen, we kunnen dan de stress die we ervaren niet ontladen in een actie. We blijven daardoor langer in een stresstoestand hangen dat op de lange termijn een negatieve invloed heeft op het lichaam, hier zouden onder andere het metabool syndroom en zelfs suikerziekte mee kunnen samenhangen. Melatonine heeft het te verduren van overmatige kunstlicht. Ons dieet is ten opzichte van het “oerdieet” sterk verschoven naar koolhydraten waardoor ons verzadigingsgevoel verstoord raakt, dit ook nog eens in een omgeving waar eten rijk voorhanden is. Ons moderne brein is overprikkeld met informatie en stressbronnen waar we te weinig invloed op kunnen uitoefenen om die stress te kunnen ontladen.

Red Queen-hypothese

Na een inleiding over homeostase, het voortdurend streven naar een bepaalde balans in het lichaam komt Hofstee met een interessante theorie van Margriet Sitskoorn, Red Queen slaat op Alice in Wonderland en gaat over het idee dat je als organisme je juist voortdurend moet blijven aanpassen. Dit sluit enigszins aan bij het Übermensch idee van Nietzsche.

Epigenetica

Dit is een heel belangrijk concept, het gaat over het idee dat het DNA geen statisch molecuul is, maar dat afhankelijk van omstandigheden, bepaalde delen van het DNA aan of uitgezet kunnen worden, de zogenaamde gen “expressie”. Je uiteindelijke gestalte, je “fenotype” ontwikkeld zich dus in een complex samenspel tussen je genen en omgeving, hierbij spelen allerlei effecten vanuit de omgeving een rol, chemische, fysieke, maar ook sociale omstandigheden. Ook dit is in het kader van het boek denk ik een heel belangrijk concept. Onze omgeving is immers drastisch veranderd ten opzichte van de prehistorie. Dit heeft waarschijnlijk invloed op de expressie van tal van genen. Door toenemende inzichten kunnen we eventuele verstoringen in de toekomst indien gewenst bijstellen naar een gen expressie die beter voor ons is. Mogelijk doen de diverse oerdiëten, paleo, carnivoor dieet etc. dit al (laat de consumentenbond dit niet lezen).

Vuur

Hofstee schrijft een interessant hoofdstuk over het belang van vuur in onze evolutie. Door het koken van voedsel koste het hele verteringsproces veel minder energie en kwam er bovendien veel makkelijker energie beschikbaar via het eten. Zo kon ons energieslurpende brein steeds meer groeien. Ook zou de hantering van vuur het noodzakelijk maken om ons leven te plannen, de betere planners konden door biologische en seksuele selectie hun genen doorgeven en zo werd ons brein steeds slimmer.

Gelijkheid

Een ander sterk verschil met de huidige samenleving volgens Hofstee is de sterke ongelijkheid. In de prehistorie waren we allemaal vrijwel gelijk en gebeurde alles in kleine communes waarbij er voortdurend overleg was en iedereen zijn woordje kon bijdragen. De wens voor gelijke behandeling zit sterk ingebakken bij primaten. Dit kun je terugkijken op Youtube door te zoeken onder “Two monkeys were paid unequally”. Door de zogenaamde “agrarische” val, zoals Harari het beschrijft kon er een klassenmaatschappij ontstaan met aan de top een heersende en vaak onderdrukkende elite. Onze natuurlijke drang naar gelijkheid staat dus onder spanning.

Leiderschap

Er zijn 2 stijlen van leiderschap, de meer mannelijke manier is gebaseerd op dominantie en intimidatie en een meer vrouwelijke manier gebaseerd op competentie en bijdrage. Hofstee breekt een lans voor deze laatste. Dit werkt namelijk voor iedereen positiever. De intimiderende manier gaat ten koste van de hormoonlevels van de de groepsleden (serotonine). Terwijl de tweede manier gunstig werkt op de hormonen. Dit doet me denken aan een verschrikkelijk baantje dat ik ooit had bij een callcenter op Amerikaanse leest geschoeid. Er was een enorm hoge werkdruk en elke stap die je nam of woord die je uitsprak, inclusief toiletteren werd gemonitord in een soort puntensysteem. Je voelde je uitgeperst als een sinaasappel, waarschijnlijk zat mijn serotonine gehalte op een diepte punt. Mijn loyaliteit naar het bedrijf was 0, op de korte termijn werkt de methode wellicht, maar op de lange termijn kweekt het onvrede en rebellie.

Homo Deus

Harari schetst in het boek Homo Deus een vergezicht van de toekomst voor de mensheid. Het zou goed kunnen dat we onszelf overbodig maken. De aankomende technologische ontwikkelingen zou het werk voor veel mensen overbodig kunnen maken. De oplossing volgens Harari is mogelijk het spelen van virtual reality games. Harari stelt zelfs dat we dit in onze hele geschiedenis al hebben gedaan in de vorm van religie. Volgens tech optimisten als Ray Kurzweil bereiken we dit punt mogelijk al binnen 20 tot 30 jaar. Tegen die tijd zouden we de singulariteit hebben behaald, een punt in de toekomst waarop de technologische ontwikkeling zich zo snel ontwikkeld dat dit ten opzichte van nu op vrijwel oneindige snelheid gaat.

Oermens 2.0

Dan komen we bij de essentie van het boek uit, Hofstee heeft enkele spelregels opgesteld om beter met onze oude genen om te gaan in deze nieuwe wereld, hier komen ze:

1. Ken jezelf Wordt je ervan bewust hoe je functioneert, waar je op reageert, jou plek in de wereld en maatschappij.

2. Ga naar buiten Zorg voor veel zuurstof in je longen! Bij voorbaat 2 uur per dag.

3. Stop bij 80% Laat bij het eten die laatste 20% staan. Mensen die leven in zogenaamde Blue Zones (waar mensen bovenmatig vaak 100 jaar of ouder worden) schijnen dit principe te handhaven.

4. Heb lef Om met de woorden van Marianna Zwagerman te spreken hebben we een beetje een rubberen tegel paradijs gebouwd in Nederland, en de rest van de Westerse wereld. Wees niet zo bang en stap met regelmaat uit je comfortzone.

5. Maak echt contact Maak echt contact met vrienden en familie, omarm ze en knuffel ze (indien gepast).

6. Maak er wat van (nu je er toch bent) Leef in het nu en draag bij, voordat je het weet is het leven voorbij. Hang niet teveel op de bank.

7. Zorg dat je stress kortdurend is Zorg dat je met regelmaat je stress kunt ontladen in sport en spel, zo voorkom je chronische stress.

8. Slaap Zorg voor voldoende slaap en vooral een goed slaapritme. Mijn advies, gebruik indien nodig een slaapmasker en oordoppen.

9. Ontvriend je telefoon Zie ook het advies van Cal Newport in mijn artikel over Deep Work.

10. Praat met mensen Spreek met elkaar, bij voorbaat rondom een vuur, bijvoorbeeld een knisperend haartvuur, zoals we diep van binnen het prettigste vinden.

11. Creëer scharrelruimte Plan je dagen niet al te efficiënt, maak ruimte voor je autonomie, je eigen invulling van de dag en spontaniteit.

12. Volg de juiste leider Zorg voor een zo egalitair mogelijke manier van werken, waarbij wederkerigheids een belangrijke plek heeft.

13. Houd het klein Leef en werk in kleine groepen, zo kun je de relaties het beste onderhouden.

14. Wees viezer Wees niet te steriel, dit gaat ten kosten van je immuunsysteem.

15. Relativeer Neem de mensheid en het leven niet al te serieus. We komen als mens nog maar kort kijken op aarde. Gebruik af en toe wat zelfspot.

16. Creëer nieuwe rituelen Maak een ritueel van de voorgaande regels, zo kun je ze makkelijk in je dagelijkse routine verwerken.

17. Draag bij Verhoog je sociale status door bij te dragen, zorg dat andere mensen zich ook goed kunnen gedragen in deze nieuwe wereld met hun oude genen.

Conclusie

Oermens 2.0 is geen “tour de force” zoals Sapiens, maar het boek heeft voldoende interessante nieuwe inzichten en feiten om onderhoudend te blijven, daarnaast is het fijn om ook eens in het Nederlands te lezen.

Posted in Lifestyle By

Roland Verment